بهداشت روانی در دوران بازنشستگی و راه کارهای غنی سازی آن دوران

بهداشت روانی در دوران بازنشستگی و راه کارهای غنی سازی آن دوران
سعادت هر کس ، بستگی به تصمیم هایی دارد که می گیرد و اگر تصمیم بگیرد شاد زندگی کند ، طبیعتا شادابی را تجربه می کند و یقین داشته باشید که هیچ کس اندازه ی شما ، زندگی تان را کنترل نمی کند .
 چکیده

 

توجه به پدیده ی  باز نشستگی و روان شناسی پدران و مادران و طراحی راهکارهای مناسب برای غنی سازی و بهره وری بیش تر در دوران باز نشستگی از اهمیت والایی برخوردار است  . سازمان ها به طور  معمول برای این دوران از نظر امکانات رفاهی و مادی گام هایی بر می دارند ، اما غنی سازی روانی و اجتماعی و تامین سلامت روانی پدران و مادران باز نشسته مورد غفلت واقع می شود . ان چه که در دوران باز نشستگی والدین حائز اهمیت است ، حفظ و تامین سلامت روانی و جسمانی ، شادابی و روحیه ی انان و سازگاری با شرایط پس از باز نشستگی است . لذا در این مقاله سعی شده است پدیده باز نشستگی پدران و مادران از دیدگاه روان شناسی و بهداشت روانی و ارتقای کیفیت زندگی در دوران باز نشستگی از نظر روانی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد .

چند حقیقت

باز نشستگی ، مرحله ی پختگی و خلق اثار بزرگ هنری و علمی است .

کشفیات مهم پاستور بعد از چهل سالگی بوده است .

داروین در سن پنجاه سالگی نظریه ی خود را  ارایه کرده است .

لئوناردو داوینچی تصویر موناایزا را در سن پنجاه و دو سالگی نقاشی کرده است .

اکثر چهره های ماندگار بالای پنجاه سال هستند .

سعدی در سن پنجاه سالگی گلستان را نوشته است .

فردوسی در سن هفتاد و پنج سالگی شاهنامه را سروده است .

مقدمه

اهمیت دوران باز نشستگی از ابعاد فردی ، خانوادگی و اجتماعی و اقتصادی کم تر از هر موضوع دیگری مورد مطالعه قرار گرفته است . در روان شناسی ، از روان شناسی کودکی و نوجوانی سخن بسیار به میان امده ، لیکن از روان شناسی سال مندی و پیری کم تر سخن گفته شده است . دوران باز نشستگی سرنوشت محتومی است که برای هر فردی ، اعم از کارگر ، کارمند ، معلم ، پزشک و زن و مرد پدید خواهد امد .

برخی از کارشناسان  بر این باور هستند که باز نشستگی مرحله ای از حیات شغلی کارکنان سازمان هاست که دیگر ضرورت ندارد فرد به طور رسمی و تمام وقت به کار ان بپردازند . لذا افراد باز نشسته می توانند در خانه بمانند و به طور غیر رسمی و نیمه وقت به کار های مورد علاقه ی خود بپردازند و با ورزش و صرف اوقات خود به طریق های گوناگون از زندگی و زنده بودن خود لذت ببرید . در هر صورت باز نشستگی به معنای عدم فعالیت و بی تحرکی و تعطیل دائمی کار و فعالیت ها نیست .

در برخی از کشور ها (مانند ژاپن) برای پیش گیری از بروز اختلال هایی که پس از باز نشستگی ناگهانی امکان دارد برای فرد به وجود بیاید ، باز نشستگی  به تدریج صورت می گیرد و کار فرد را به تدریج سبک تر می کنند . در عین حال تلاش می کنند از خردمندان جامعه و افراد با تجربه به شکل های گوناگون استفاده نمایند .

بدیهی است نسل های گذشته و نیاکان ما هیچ گاه در طول زندگی خود دست از کار نمی کشیدند و همواره تا واپسین دم حیات خود به کار و تلاش می پرداخته اند . شایان ذکر است که تعیین سن خاصی برای باز نشستگی در کشور های مختلف جهان تفاوت می کند . برای مثال ، 57 در صد از نیروی کار کشور ژاپن  را  افراد بالای شصت سال تشکیل می دهند . رقم مذکور در کشور ایالات متحده ی  امریکا 33 درصد ، در انگلستان 13 در صد و در فرانسه 8 در صد گزارش شده است ( سلطانی و روحانی ، 1380 ) .

در پژوهشی ( سلطانی و روحانی ، 1380 )  پرسیده شد که بهترین سن برای شروع باز نشستگی چیست ؟ اکثریت افراد سن شصت سالگی را بهترین سن برای اغاز باز نشستگی پیش نهاد کرده بودند . اما در جوامع گوناگون ، نگرش افراد نسبت به باز نشستگی ، نقش تعیین کننده ای در شروع باز نشستگی دارد.

واکنش افراد در دوران باز نشستگی

ارزوی دیرینه ی بشر ، همواره افزایش طول عمر توام با سلامت بوده است . به همین دلیل افراد هر جامعه ای هنگامی که باز نشسته می شوند ، نسبت به دوران باز نشستگی خود واکنش ها و عکس العمل های متفاوتی نشان می دهند . این واکنش ها بر حسب این که باز نشستگی با رضایت فرد یا بدون رضایت او صورت گرفته متفاوت است .

1 – واکنش افسردگی : عده ی قلیلی از افراد وقوع پدیده ی باز نشستگی را انکار می کنند و حاضر به قبول ان نیستند . لذا پس از باز نشستگی افسرده می شوند و خود را منزوی می کنند و از این که باز نشسته شده اند ، افسرده و غصه دار می شوند و با تعطیل کردن هر گونه کار و فعالیت و تلاش ، روحیه ی خود را می بازند .

2 – واکنش سازنده و فعال : اکثریت افراد باز نشسته ، این دوران را به فال نیک می گیرند و به طور فعال و خلاق با ان برخورد می کنند و گاهی به همان شیوه ی دوران اشتغال ، به کار جدیدی در سازمان جدیدی  می پردازند و با این که « نهضت ادامه دارد » و « تا شقایق هست ، زندگی باید کرد » به کار و تلاش خود ادامه می دهند و شادابی و رو حیه ی خود را حفظ می کنند .

3 – واکنش نیمه فعال : برخی از افراد باز نشسته به طور نیمه فعال و نیمه وقت به کار و فعالیت می پردازند و نیمی از ساعات خود را استراحت می کنند .

4 – واکنش خلاق : برخی از افراد باز نشسته دوران باز نشستگی را دوران خلاقیت تلقی می کنند و احساس می نمایند که از قید و بند ازاد شده اند و برای ارضای نیاز های روانی خود به کار جدید و فعالیت جدید و انجام امور هنری ، ورزشی و اجتماعی و عام المنفعه می پردازند .

5 – تغییر شغل : برخی از افراد شغل خود ناراضی هستند و مشتاقانه در انتظار زمان باز نشستگی هستند تا به شغل دیگر بپردازند . این گروه کسانی هستند که مشاغل خسته کننده و یک نواخت دارند ، لذا به دنبال تنوع بوده و دردوره ی باز نشستگی شغل جدیدی را انتخاب می کنند .

مراحل باز نشستگی

 الف ) مر حله ی شروع باز نشستگی

 اکثر افراد در این مرحله احساس  خوشی می کنند . این افراد به اموری می پردازند که قبل از باز نشسته شدن فرصت پرداختن به ان را نداشته اند و از اوقات فراغت خود را لذت می برند .

ب ) مرحله ی بعد از شروع باز نشستگی

در این مرحله ، بعد از خوشی های اولیه  ، در می یابند که تصورات زندگی اولیه درباره ی باز نشستگی درست نبوده است و به تدریج به وضعیتی یک نواخت و روزمره گرفتار می شوند .

ج ) مرحله ی ثبات و استواری

در این مرحله افراد باز نشسته به سازگاری جدید دست می یابند و با نگاهی واقع بینانه به ارزیابی مجدد از زندگی خود می پردازند .

د ) مرحله ی پایان باز نشستگی

در این مرحله به علت کهولت و پیری و احتمالا بیماری جسمانی و ضعف قوای بدنی وابسته به دیگران می شود و دست از کار و تلاش می کشد و تمایل دارد بیش تر استراحت کند .

برداشت های مثبت از دوران باز نشستگی

 افراد باز نشسته و غیر باز نشسته نسبت به پدیده ی بازنشستگی برداشت  های متفاوتی دارند :

   بازنشستگی  ، شروع دوران جدیدی از زندگی است .

بازنشستگی ، نوعی زندگی کیفی و برداشت محصول است .

بازنشستگی  ، پذیرش نقش اجتماعی جدید است .

بازنشستگی ، فرایند سازگاری با شرایط جدید خانوادگی و اجتماعی است .

بازنشستگی ، دوران تکامل و تعالی روانی و اجتماعی است  .

چه کسانی در ساز گاری با پدیده ی بازنشستگی دچار مشکل  می شوند ؟

کسانی که در امد کافی ندارند .

کسانی از مسکن سازمانی استفاده می کرده اند .

کسانی که بیماری جسمانی  و روانی دارند .

کسانی که با فشار های روانی مانند مرگ همسر یا فرزند رو به رو  می شوند .

کسانی که به اجبار و با اکراه باز نشسته شده اند .

ویژگی های افرادی که با پدیده ی بازنشستگی سازگاری یافته اند .

 این چه گونه می توان بهداشت جسمانی و روانی خود را در دوران باز نشستگی حفظ کرد ، در حقیقت  یک پرسش اساسی و بسیار مهمی است . به طور کلی افرادی که با پدیده ی باز نشستگی سازگاری یافته اند و بهداشت روانی خود را حفظ کرده اند ، کسانی هستند که ویژگی هایی به شرح زیر دارند :

1 – کسانی هستند که در زندگی خود مدیریت زمان دارند .

2 – کسانی هستند که به زندگی خود نگاه مثبت دارند و معتقد هستند « هر چه پیش اید ، خوش اید » ( الخیر فی ما وقع ) و گاه گاهی این شعر را زمزمه می کنند که :

خدا گر ز حکمت ببندد دری

ز رحمت گشاید در دیگری

3 – کسانی هستند که فعال و متحرک هستند .

4 – کسانی هستند که اماده ی یاد گیری و دریافت اموزش های جدید هستند .

5 – افرادی خوش بین و مثبت نگر هستند .

6 – کسانی هستند که از مهارت های اجتماعی برخوردارند و از شبکه ی اجتماعی گسترده با دوستان و افراد فامیل برخوردار هستند .

 7 – کسانی هستند که از زندگی زناشوئی خود لذت می برند و رضایت دارند .

8 -  کسانی هستند که از درامد مکفی برخوردار هستند .

9 – کسانی هستند که ورزش می کنند و اوقات فراغت خود را به طور صحیح صرف می کنند .

10 – از شغل خود ابراز رضایت نموده و به ان افتخار می کنند . کسانی که از شغل خود راضی نیستند ، ترجیح می دهند زود تر باز نشسته شوند . در مقابل کسانی که از شغل خود راضی هستند ، تمایل دارند به کار خود ادامه دهند و دیرتر باز نشسته شوند ( مانند استادان ، پژوهش گران و پزشکان ) .

11 – کسانی هستند کخ در زندگی خود برنامه دارند و ساعت مشخصی می خوابند و صبحانه ، ناهار و شام خود را به موقع صرف می کنند .

12 – کسانی هستند که در گذشته نمی مانند ( ای کاش این کار را می کردم افسوس نمی خورند و خاطرات بد گذشته را  به دست فراموشی می سپارند ) .

13 – کسانی هستند که کینه توز نیستند و در فکر انتقام گرفتن نمی باشند و از کسی کینه به دل نمی گیرند .

14 – کسانی هستند که به اراستگی ظاهر و نظافت خود توجه دارند .

15 – کسانی هستند که از خود ، ارزیابی مثبت دارند و هیچ گاه خود را به دلیل اشتباهات گذشته سرزنش نمی کنند .

16 – کسانی هستند که برای اکنون و اینده خود برنامه ریزی می کنند .

17 – کسانی هستند که با همکاران و دوستان قدیمی ارتباط شان را حفظ می کنند . به مجالست با صالحان و ابرار ادامه می دهند و می دانند که اگر به دنبال کسی باشند که هیچ ایرادی نداشته باشد ، تنها خواهند ماند .

18 – کسانی هستند که در کار های گروهی شرکت می کنند ، شرکت تعاونی ایجاد می کنند و یک پروژه ی گروهی راه می اندازند .

19 -  کسانی هستند که دوستان زیادی دارند و در برخورد با دوستان یک نکته مثبت و تعارف – امیز به انان می گویند .

20 – کسانی هستند که مسائل بزرگ را به مسائل کوچک تر تقسیم می کنند .

21 – کسانی هستند که سعی می کنند بیش تر بخندند و بخنداند و شوخی کنند .

22 – افرادی امید وار هستند که و هر کجا می روند ، منتظر وقوع اتفاق خوبی هستند .

توصیه هایی برای غنی سازی زندگی در دوران باز نشستگی

 1 – معنا بخشیدن به زندگی : سعی کنید به زندگی در دوران باز نشستگی معنای مثبت ببخشید .

2 – اوقات فراغت : سعی کنید اوقات فراغت خود را به طور صحیح بگذرانید و از ان به خوبی استفاده نمایید  ، مانند شرکت در کلاس های زبان انگلیسی و کامپیوتر .

3 – مشارکت در امور اجتماعی : سعی کنید در امور اجتماعی و کار های داوطلبانه مشارکت نمایید .  بر قراری ارتباط با افراد دیگر و عضویت در شبکه های اجتماعی موجب فراموش کردن مشکلات می شود . در سال های اخیر سازمان های غیر دولتی توانسته اند  خدمات شایان توجهی به جامعه عرضه کنند . زمانی که ترکیب اعضای این گونه سازمان ها  بررسی می شود ، ملاحظه می شود که اکثریت انان را افراد باز نشسته تشکیل می دهند ، مانند مشارکت در امو مساجد ، تعاونی ها و انجمن های علمی .

4 – انتخاب یک کار لذت بخش : اصولا جوهره حیات انسان با کار عجین شده است ، لذا توصیه می شود یک کار یا مسئولیت جدید را شروع کنید ، مانند تدریس ، مشاوره و کار های نیمه وقت .

5 – انتخاب یک کار هنری : سعی کنید یک فعالیت هنری ، مانند سفال گری ، نقاشی و موسیقی بپردازید .

6 – انتخاب یک سرگرمی سازنده : سعی کنید برای خود یک سرگرمی سازنده ، مانند نگهداری پرنده ، پرورش ماهی ، باغبانی و پرورش گل انتخاب نمایید .

7 – مطالعه و نوشتن : سعی کنید بخشی از اوقات فراغت خود را به مطالعه کتاب های مورد علاقه تان  و نوشتن بپردازید .

 8 – مسافرت و گردش گری : سعی کنید با اعضای خانواده و دوستان نزدیک به مسافرت و گردش بروید .

9 – شرکت در سخن رانی ها و همایش ها : سعی کنید بخشی از اوقات خود را به شرکت در سخن رانی ها و همایش های علمی اختصاص دهید .

10 – بازذیذ از موزه ها و نمایشگاه ها : سعی کنید بخشی از اوقات خود را به بازدید از موزه ها و نمایشگاه های گوناگون اختصاص دهید .

11 – ورزش : سعی کنید بخشی از اوقات خود را به ورزش کردن ، مانند پیاده روی و کوه پیمایی ، به طور فردی یا  گروهی با اعضای خانواده ودوستان قدیمی اختصاص دهید .

 12 – بر قراری ارتباط با دوستان قدیمی و پرهیز از تنهایی : مصاحبت با همسن یک ضرورت است . از این رو ، سعی کنید گاهی با یم دوست قدیمی مورد اعتماد درباره ی مسائل خود درد دل و صحبت کنید . کسانی که محرم اسرار ندارند ، در مقابل افسردگی اسیب پذیرند و در مقابل ، کسانی که از حمایت عاطفی برخوردارند از سلامت روانی بیش تری بهره مند هستند .

13 – تقویت روابط خانوادگی و زناشویی : سعی کنید یک زندگی خانوادگی و زناشویی سالم داشته باشید . از یاس و نا امیدی پرهیز نمایید و هیچ گاه نگویید « ای بابا ، از ما که گذشته، ما ارد ها را بیختیم و الک ها را اویختیم !! » زوج های خوش بخت کسانی هستند که هموتره با یک دیگر معاضدت می کنند و از مناسبات سرشار از عشق و دوستی برخوردارند و روابط جنسی سالن دارند و لذا توصیه می شود برای فعالیت های مشترک خانوادگی و با هم بودن ، مانند باهم به خرید رفتن و با هم پیاده روی کردن برنامه ریزی کنید ( به پژوه ، 1388 ) .

جمع بندی

دوران باز نشستگی از چند بعد حائز اهمیت است . نخست ان که فرد باید به زندگی فردی و خانوادگی خود معنا و مفهومی جدید ببخشید . از سوی دیگر سازمان ها با حمایت های رفاهی ، اجتماعی و روانی به کارکنان باز نشسته کمک کنید . بعد سوم ، توجه اعضای خانواده و دوستان به افراد باز نشسته است  و بعد چهارم ، توجه مسئولان جامعه به افراد باز نشسته است .

 هر طور فکر کنید ، همان می شوید . سعادت هر کس ، بستگی به تصمیم هایی دارد که می گیرد و اگر تصمیم  بگیرد شاد زندگی کند ، طبیعتا شادابی را تجربه می کند و یقین داشته باشید که هیچ کس اندازه ی شما ، زندگی تان را کنترل نمی کند . در پایان با شیخ فرید الدین عطار هم اوایی می کنیم و می گوییم :

 بیرون ز تو نیست هر ان چه در عالم هست از خود بطلب هر ان چه خواهی تویی

 منابع

به پژوه ، احمد (1388) ، ازدواج موفق خانواده ی سالم ، چه گونه ؟ تهران : انتشارات انجمن اولیا و مربیان .

دیویس ، لون (بی تا) . پیری . ترجمه ی فریده دخت سید مظفری (1371) . تهران : انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی .

رابینز ، پیتر (1384) . سال مندی و اضطراب . ترجمه ی رشاد مردوخی . تهران : نشر نی .

سلطانی ، ایرج و روحانی ، عباس (1380) .

راه کار های غنی سازی فرایند روانی اجتماعی باز نشستگان . مدیریت دولتی ، 51 ، 37 – 46 .

کرباسیان ، مهدی (1384) ، تامین اجتماعی و باز نشستگی در ایران ، تهران : شرکت سهامی انتشار .

کمال الدین ، شارین (1379) . معجزه ی باور : شما همان باور های خود هستید . ترجمه ی مهدی قراچه داغی . تهران : نشر اوحدی .

منصور ، محمود (1378) . روان شناسی ژنتیک : تحول روانی از تولد تا پیری . تهران : سمت .

میشارا ، برایان و رایدل ، روبرت (1984) . روان شناسی پیری . ترجمه ی حمزه ی گنجی ، الما داودیان و فرنگیس حبیبی (1365) . تهران : انتشارات اطلاعات .

منبع: مجله پیوند
۲ شهریور ۱۳۹۸ ۰۸:۲۶
http://moshavereh.tahzib-howzeh.ir/page/hawzahqom_22597 |
تعداد بازدید : ۱,۱۲۴
کد خبر : ۲,۰۵۰

نظرات بینندگان


نام را وارد کنید
پست الکترونیک را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید